PCWEEK 9 Mart 2000
Cilt:3   Sayı: 10

Bilişimciler Bizi İyi Bilir

Türkiye'ye Internet'i getiren ODTÜ her türlü hizmeti veriyor ama ağırlıklı olarak kurumsal hizmetlere yönelmiştir.
Serdar Yıldız

Türkiye' de Internet ilk defa ODTÜ ve TUBITAK'ın ortak çalışmasıyla gelmişti. ODTÜ bu hizmeti 1995'e kadar TR-net adıyla vermeye devam etmişti. O dönem teknolojinin yeni olması gibi nedenlerle çok iyi hizmet verilmediğini belirten TR-net Teknik Müdürü Elektrik Mühendisi Önder Özdemir "Ama Türkiye'ye Internet'i tanıştıran organizasyonuz" diyor. 1995'te Turnet kuruldu. Turnet gelir paylaşımı formülüyle TT'nin açtığı bir yapıydı. Bu ihaleye katılan firmalar arasında ODTÜ de bulunuyordu ama ODTÜ sözleşme aşamasında vazgeçti. Turnet'in açılmasıyla Internet hizmeti verebilmek için özel şirket olma zorunluluğu gündeme geldi. O dönem TÜBITAK Ulaknet'e yöneldi. TR-net ise ODTÜ'de kalarak Internet servis sağlayıcı olarak hizmet vermeye başladı.

TR-net'in oluşturulması işini ODTÜ Yazılım Hizmetleri AŞ'nin üzerine aldığını belirten Özdemir TR-net'in ortakları arasında ODTÜ'nün diğer vakıf şirketlerinin de olduğunu söylüyor. Buna göre firmanın asıl ismi Orta Doğu Yazılım Hizmetleri AŞ ama daha çok bilindiği için kendileri de TR-net adını kullanmaya devam ediyorlar. 1995'ten bu yana servis sağlayıcılık hizmeti yapan TR-net sonuçta kar amaçlı gibi gözükse de kar amaçlı olmayan şirket yapısına daha yakın. Özdemir "Kar ediyoruz ama kar yatırım olarak geri dönüyor" diyor. Bir vakıf şirketi oldukları için örneğin ODTU Bilgisayar Muhendisliği'nden bir destek almıyorlar. Başlangıçta üniversitenin teknik kadrosuyla birlikte çalışıyorlarken, sonradan iki kadro birbirinden ayrılmış. Özdemir'in verdiği bilgilere göre 1995'den itibaren giderek özel şirket yapısını kazanmış. Şu anda şirket çalışanları özel şirket çalışanları statüsünde. Firma her türlü Internet hizmetini veriyor.

Hizmetleri

Üç temel hizmetleri var. Kiralık hat, çevirmeli ağ erişimi ve Web evsahipliği. Özellikle kiralık hatta iddialı olduklarını belirten Özdemir Türkiye'nin en büyüğü olduklarını söylüyor. Müşterileri arasında Netaş, IMKB, Dışbank gibi hem resmi hem de özel kuruluşlar bulunuyor. Kiralık hat hizmeti 64 Kbps ile 2 Mbps arasında değişiyor. Bir uydu hattıyla yurtdışına doğrudan 4Mbps ile baglanıyorlar. Turnet omurgası varken 2 Mb ile en yüksek hızı sağladıklarını söyleyen Özdemir TTnet omurgasına 34 Mbps ATM baglantısını gerçekleştirdiklerini, bu nun 8 Mb'nin Internet amaçlı olarak kullandıklarını belirtiyor. Özdemir ''İşi iki gün geciktirip biraz daha kar etmeyi amaçlayan bir patronumuz olmadığıı için teknolojiyi takip edebiliyoruz. Sonuçta bir gelir elde ediyoruz ama ağırlıklı olarak kar için değil prestij için çalışıyoruz'' diyor.

Şu anda 8-10 bin civarında çevirmeli ağ erişimi veriyorlar. Ama sınırsız Internet erişimi vermiyorlar. Özdemir bunun birkaç nedeni oldugunu söylüyor. Birincisi Telekom'un altyapısı bugüne kadar buna uygun değildi. Sonuçta servis sağlayıcı ne kadar yatırım yaparsa yapsın, arada bir ortam daha var ve Telekom'un sağladığı bu ortam servisin nihai kalitesini belirliyor. Saatlik ücretleri 50cent. Bağlantı boyunca ücret ödendiği için müşterilerinin işlerini bitirdikten sonra hattan çıktıklarını söyleyen Özdemir böylece daha kaliteli hizmet verebildiklerini belirtiyor. Ama TTnet'in sanal POP teknolojisine geçmişler. Şu anda beta testleri yapılıyor. Sanal POP yapısı oturduktan sonra, sistemin sorunsuz çalışacağına ikna olurlarsa sınırsız Internet hizmeti vermeyi düşünüyorlar. Henüz kesin bir şey yok.

İçlerinde Milli Piyango da bulunan yaklaşık 500 kadar müşterilerinin Web sayfasını yayımlıyorlar. Bunların bir kısmının bilgileri TR-net'in bilgisayarlarında bulunuyor.

Bu temel hizmetlerin yanı sıra içerik sunma hizmeti de veriyorlar. Sundukları içerik içinde İstanbul Patent Ofisi'yle yaptıkları Türkiye Markaları veritabanı da bulunuyor. Bunun dışında yaklaşık altı aydır elektronik dükkan işindeler. Garanti Bankası'yla yaptıkları anlaşma çerçevesinde sanal POS ile güvenli bir erişim sağlıyorlar. Özdemir yapılarının elektronik bir iş hanı şeklinde olduğunu, dükkanları kiraladıklarını belirtiyor. Kendi hizmetlerinin satışını da bu siteden yapıyorlar.

Özdemir kendilerine ulaşan her işe bir proje olarak baktıklarını belirtiyor. Bu nedenle yukarıda sayılan hizmetlerin dışında hizmet de verebiliyorlar. Verilen kararda ikna edilmelerinin dışında o anki iş yükleri de önemli oluyor. Özdemir kurumsal hizmetler anlamında her türlü Internet uygulamasını yapabildiklerini belirtiyor.

WAP gibi başka bir altyapıyı gerektiren uygulamaları yok. Ama kablolu Tv konusunda bir çalışmaları bulunuyor. Ereğli'de ortaklık üzerine kurulu bir protokolleri var. Ankara'ya kablolu Tv geldiğinde bu işe tam olarak girecekler.

Teknik olarak 3 ayrı ilde örgütlüler. Ankara dışında İstanbul ve İzmir'de de çevirmeli ağ erişimi sağlıyorlar. TTNet'in gelişiyle artık POP kurulmasına gerek kalmadığını belirten Özdemir TTNet için ayrı bir numaraları olduğunu söylüyor.

Firmalara Yaklaşımları

Elektronik ticaretin ülkemizde yeni bir kavram olduğunu belirten Özdemir bunun giderek değiştiğini vurguluyor. Başlangıçta sadece kendileri için e-ticaret yapmayı düşünmüşler ama sonradan dükkan kiralamaya karar vermişler. Kendilerinden kiralanan dükkanların deneti mi; güvenligini yapıyorlar ama içeriğine karışmıyorlar. TR-net'e başvuran firmalar sadece belirli bir kira ödüyorIar. İçerik üzerindeki sınırı kendilerinin koymalarının dogru olmadığını düşündükleri için her türlü içeriğe açıkIar. Ama savcılıktan talep geldiginde siteleri kapatabiliyorlar. Türkiye Cumhuriyeti yasalarına uygunluğun önemli oldugunu söyleyen Özdemir siyasal düşünceler söz konusu olduğunda neyin doğru olduğunun söylenebilmesinin güç olduğunu belirtiyor. Erotik sitelerde ise yaş uyarısının bulunmasına dikkat ediyorlar.

Dikkat ettikleri şeylerden birisi de 'rekabet' açısından aynı ürünü satan firmaların aynı iş hanında olmaması. Firma kendi sayfasını şifresiyle uzaktan degiştirebiliyor. Garanti Bankası'yla anlaşmalı olduklan için firmaların altyapılarına da yardım ediyorlar. Firmanın bankayla her türlü sorununun çözülmesinden sayfanın tasarlanmasına kadar destek olabiliyorlar, Belirli bir esnekliğe sahipler. Yani mutlaka fiziksel ürün satışı umulmuyor. Herhangi bir servisi satmak isteyenler öncelikle TR-net'i ikna etmeli. Firma ikna olduktan sonra her işe bir proje olarak baktıkları için gerekli destekleri, yazılım dahil veriyor. Özdemir ''Bu o an yazılımcılarımızın durumuna bağlı. Ama bunlar bizim için ikincil işler'' diyor ''Bizim 120'nin üzerinde kiralık hat müşterimiz var. Bunların hepsi Türkiye'nin büyük kurumları''. Özdemir yaptıkları işin çevirmeli ağla olan farkını anlatıyor. Çevirmeli ağda sürekli bir sürkila5yon olduğunu reklamla bir yere ulaşılabileceğini söyleyen Özdemir kiralık hattın ise böylesi bir şans1 olmadığını. reklamlarını iyi hizmet alan müşterilerinin yaptığını belirtiyor.

Uzmanlaşmama

Yaşadığımız süreç içinde BT firmaIarı giderek belli bir noktaya odaklanmayı tercih ediyorlar. Böylece belirli bir hizmeti, belirli bir kalitenin üstünde sunabiliyorlar. Ülkemizde çevirmeIi ağ bağlantısının kar getirmeyeceğini söyleyen Özdemir örnek olarak bankaları gösteriyor. Buna göre bankalar, bankacılık faaliyetlerinden kazandıkları için çevirmeli ağ bağlantısını bedava verebilirler. Buna göre sadece çevirmeli ağa odaklanan ISS'ler kaybetmeye mahkum. Bu nedenle Internet hizmetinin yanı sıra başka paketler de satılıyor.

Üçüncü bir kesimin ortaya çıkmaya başladığını söyleyen Özdemir içerik sağlamayla servis sağlayıcılığın birbirinden ayrıldığını belirtiyor; 80 civarındaki servis sağlayıcı sayısı Özdemir'e göre TTnet'le birlikte 20'ye kadar düşecek. Buna göre servis sağlayıcılık sadece çevirmeli ağa odaklanırsa kaybeder. Bu çerçevede kendi yapılarını ağırlıklı olarak kurumsal hizmetlere veriyorlar. Özdemir TTnet'te bir s0run Çlktığında tüm yükü taşıyabilecekc bir altyapılarının olduğunu söylüyor;

Güvenlik

Özdemir pek çok güvenlik önlemi ne sahip olduklarını anlatıyor. Sistemi saldırılara karşı sürekli takip eden görevliler bulunuyor. Bu noktada Bilgisayar Mühendisliği öğrencilerinden destek alıyorlar. Böylece iyi bir ilişki kurmuşlar. TR-net iyi bir hizmet alırken, öğrenciler okullarına yakın bir yerde part time iş bulabiliyorlar. Özdemir "Kırılamayacak sistem yoktur" diyor "Yapılması gereken şey önlemleri almaktır". TR-net bu çerçevede hem operatörler hem de özel yazılımlarla 24 saat sistemi gözlemek, yedek almak gibi tedbirleri alıyor. Sisteme bir sorun çıktığında en kısa zamanda müdahale etmeye hazırlar.

TR-net hakkında detaylı bilgiyi (312) 210 33 21 nolu telefondan ya da www.tr-net.net.tr adresinden edinebiIirsiniz.